Zjawiska astronomiczne - P

Alfabetyczny spis zajwisk astronomicznych

Rodzina Planet Układu Słonecznego

Nasz Układ Słoneczny składa sie ze Słońca i wszystkich obiektów, które krążą wokół niego, od ogromnych planet po najmniejsze fragmenty skał i lodu, a nawet cząstki pyłu.

W Wewnętrznym Układzie Słonecznym istnieją cztery podobne do Ziemi planety, zwane „ziemskimi”. Licząc w kolejności od Słońca, są to szybko poruszający się maleńki Merkury, najbliższa Ziemi Wenus, sama Ziemia i czerwona planeta Mars. Podstawową cechą wspólna tych planet jest ich skład mineralny- mieszanka skał i pierwiastków takich jak żelazo. Wenus , Ziemia i Mars są otoczone cienką warstwą gazu tworzącą atmosferę, a Ziemia ma też na swej powierzchni zbiorniki wodne.
Merkury nazwany imieniem posłańca bogów, w skrzydlatych sandałach.  Jest najbliższą Słońca i najmniejszą planetą. Merkury nie ma naturalnych satelitów, a jedyne znane jego cechy geologiczne oprócz kraterów uderzeniowych to obłe grzbiety i urwiska. Na pierwszy rzut oka Merkury przypomina nasz Księżyc. Merkury prawie w ogóle nie posiada atmosfery gdyż jest ona "zdmuchiwana" przez wiatr słoneczny. Temperatura waha sie od 427o C          do -183 o C.
Wenus to druga planeta od Słońca, o rozmiarze najbliższym Ziemi. Ten klejnot na niebie został nazwany imieniem rzymskiej bogini miłości i piękna.  Wenus kryje jednak straszliwy sekret, który zakłóca pracę obserwatoriów naziemnych, jak i kosmicznych. Podobna do klejnotu Wenus okazała się najbardziej wrogim światem w całym Układzie Słonecznym. Jej miażdżąca atmosfera charakteryzuje sie ciśnieniem stukrotnie większym niż na Ziemi, dominuje w niej dwutlenek węgla, który chwyta promienie słoneczne , wytwarzając na powierzchni temperaturę zdolna stopić ołów. W dodatku z nieba pada deszcz kwasu siarkowego. Nawet najlepiej uzbrojone lądowniki były w stanie przetrwać kilka minut. Nie posiada naturalnych satelitów. Jest najgorętszą planetą. Jest trzecim pod względem jasności  ciałem niebieskim widocznym na niebie, po Słońcu i Księżycu.  Z uwagi na fakt, iż na nocnym niebie widoczna jest ona tylko przed wschodem Słońca lub po zachodzie Słońca nazywana jest także Gwiazdą Poranną (Jutrzenką) lub Gwiazdą Wieczorną.
Ziemia jest największą i najgęstszą z planet wewnętrznych, jedyną z pewnością aktywną geologicznie i jedyną znaną planetą, na której istnieje życie. Atmosfera ziemska jest odmienna od atmosfer pozostałych planet i jest wciąż kształtowana przez procesy biologiczne, dzięki którym zawiera 21% wolnego tlenu. Posiada jednego naturalnego satelitę – Księżyc – jedynego dużego satelitę pośród planet skalistych w Układzie Słonecznym. Czasem wręcz określa się układ Ziemia-Księżyc jako planetę podwójną.
Mars jest mniejszy niż Ziemia. Ma rzadką atmosferę złożoną głównie z dwutlenku węgla. Nazwa planety pochodzi od imienia rzymskiego boga wojny – Marsa. Zawdzięcza ją swej barwie, która przy obserwacji z Ziemi wydaje się być rdzawo-czerwona i kojarzyła się starożytnym z pożogą wojenną. Jego czerwona barwa pochodzi od gleby bogatej w tlenki żelaza. Jego powierzchnia jest usiana wieloma wulkanami takimi jak Olympus Mons i dolinami takimi jak Valles Marineris. Mars wyróżnia sie także dzięki swym czapom lodowym, otaczającym biegun północny i południowy. Mars ma dwa niewielkie księżyce: Fobosa i Dejmosa. Wiele sond kosmicznych zostało wysłanych w kierunku  Marsa. W 2011 r. rozpoczęła się misja Mars Science Laboratory z łazikiem  Curiosity. W 2013 roku łazik Curiosity odnalazł na powierzchni Marsa substancje niszczące organiczne związki węgla. Oznacza to że ewentualne marsjańskie organizmy muszą żyć głębiej pod powierzchnią.
Ogromne ciała niebieskie, występujące w Zewnętrznym Układzie Słonecznym, składają się niemal wyłącznie z cieczy i gazu. Za pasem planetoid znajduje się królestwo gazowych olbrzymów.
Jowisz ma masę równą 318 mas Ziemi, czyli 2,5 razy więcej niż wszystkie pozostałe planety Układu. Składa się w większości z wodoru i helu. Duża ilość ciepła pochodząca z wnętrza planety tworzy wiele interesujących zjawisk w jego atmosferze, takich jak równoleżnikowe pasma chmur czy Wielką Czerwoną Plamę. Jowisz posiada 67 znanych księżyców. Cztery największe z nich, tzw. księżyce galileuszowe. Ganimedes, największy naturalny satelita w Układzie Słonecznym, jest większy niż Merkury. W przyszłości planuje się wysłanie misji mającej badać księżyce Jowisza, w tym Europę, posiadającą pod powierzchnią wodny ocean.
Saturn  słynie ze swoich szerokich i jasnych pierścieni. Pierścienie Saturna tworzą widok tak spektakularny dzięki składowi chemicznemu- lodowi wodnemu o dużej refleksyjności. Pod względem budowy i składu atmosfery bardzo przypomina on Jowisza. Ma jednak bardzo małą gęstość mniejsza niż gęstość wody, co oznacza, że wrzucony do oceanu pływałby po powierzchni jak piłka. Posiada 62 znane satelity. Największe spośród nich są zbudowane w dużym stopniu z lodu. Tytan jest większy niż Merkury i jest drugim co do wielkości naturalnym satelitą.
Uran błękitno - zielona planeta była pierwszą odkrytą za pomocą teleskopu przez Wiliama Herschela. Nazwa planety pochodzi od Uranosa, który był bogiem i uosobieniem nieba w mitologii greckiej . Przy masie 14 mas Ziemi, jest najlżejszą z planet-olbrzymów. Jego unikalną cechą jest to, że obiega Słońce "leżąc na boku". Uran ma 27 znanych księżyców (spośród których największe to Tytania, Oberon, Umbriel, Ariel i Miranda).
Neptun  chociaż nieco mniejszy od Urana, ma większą masę i większą gęstość. Nazwa planety pochodzi od rzymskiego boga mórz Neptuna. Ślady metanu w zewnętrznych obszarach planety przyczyniają się do nadania jej charakterystycznego niebieskiego koloru. Podczas przelotu w 1989 roku Voyager 2 odkrył na półkuli południowej Wielką Ciemną Plamę, porównywalną z Wielką Czerwoną Plamą na Jowiszu. Takie struktury są napędzane przez najsilniejsze wiatry w Układzie Słonecznym; rekord prędkości wiatru to aż 2100 km/h. Neptun jest jednym z najzimniejszych miejsc w Układzie Słonecznym. Neptun ma 14 znanych księżyców. Największy z nich, Tryton, jest jedynym znanym dużym satelitą poruszającym się wokół swojej planety ruchem wstecznym – przeciwnym niż jej ruch wirowy.                                                        

lokalny koordynator Astrobazy w Kruszwicy Ilona Dybicz

Fot. Zbigniew Rakoczy

Astrobaza Kopernik © 2013

Projekt i wykonanie: PRO-COMP